Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας
Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης
Προσωπικός ιστότοπος του Σπύρου Ζερβού

Μαθήματα (1):
Συντήρηση και διατήρηση υλικού

Α. Τα Αντικείμενα και τα Υλικά

1. Υλικά: Χαρτί, δέρμα, περγαμηνή, μελάνια, συνθετικά πολυμερή
2. Αντικείμενα: Έγγραφο, βιβλίο, αρχειακός φάκελος, φωτογραφία, κινηματογραφικό φιλμ, δίσκος, μαγνητική ταινία, ψηφιακά αντικείμενα
3. Ιστορία, παραγωγή, δομή, ιδιότητες

Β. Γήρανση και φθορά βιβλίων και αρχειακού υλικού

Φυσική και τεχνητή γήρανση των υλικών: αίτια, μηχανισμοί και τυπολογία

Γ. Μέθοδοι συντήρησης βιβλίων και αρχειακού υλικού

1. Στόχοι της συντήρησης
2. Υλικά, μέθοδοι και τεχνικές της συντήρησης
3. Μαζικές μέθοδοι
4. Τεκμηρίωση και καταγραφή των επεμβάσεων
5. Κριτήρια εφαρμογής και επιτυχούς επέμβασης

Δ. Διατήρηση σε βιβλιοθήκες και αρχεία

1. Σχέδιο διατήρησης, σχεδιασμός και διαχείριση 
2. Διατήρηση: συνθήκες φύλαξης και μέτρα ασφάλειας
3. Παρακολούθηση και καταγραφή παραμέτρων φύλαξης
4. Κλιματισμός, θέρμανση, αφύγρανση, εξαερισμός
5. Χειρισμός και φύλαξη

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

  • Ζερβός, Σ. (2015). Συντήρηση και Διατήρηση Χαρτιού, Βιβλίων και Αρχειακού Υλικού. Αθήνα: Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών. [pdf] [epub]
  • Ζερβός, Σ (2009). Σημειώσεις του μαθήματος: Συντήρηση και διατήρηση υλικού. (Διανέμονται από τον διδάσκοντα σε φωτοτυπίες και αποτελούν μια ασπρόμαυρη και συντομευμένη έκδοση των παρουσιάσεων του μαθήματος και των τριών άρθρων που ακολουθούν)
  • Ζερβός, Σ, Μοροπούλου, Α (2004). "Γενικές αρχές διατήρησης αρχειακού υλικού". Αρχειακός Δεσμός 1: 131-163. [pdf]
  • Ζερβός, Σ (2003). Δυνατότητες, περιορισμοί και προοπτικές της συντήρησης αρχειακού υλικού. Πανελλαδικό Συνέδριο των Γ.Α.Κ.: "Η πολιτιστική κληρονομιά των αρχείων. Τα αρχεία πηγή έρευνας, γνώσης και εκπαίδευσης", Σάμος. [pdf]
  • Ζερβός, Σ (2006). Ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες: Υφίσταται ζήτημα λήψης μέτρων διατήρησης του υλικού τους;. 14ο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών "Η διαχείριση της γνώσης, ο παγκόσμιος ιστός και οι μονάδες πληροφόρησης", Αθήνα. ΤΕΙ Αθήνας: 385-394. [pdf]
  • Zervos S, Alexopoulou I (2015) Paper conservation methods: a literature review. Cellulose, 22(5), 2859-2897. doi:10.1007/s10570-015-0699-7. [author's version] [journal pdf]
  • Βαλάσης, Δ (1999). 'Αχ τα βιβλία: Προστασία και προληπτική συντήρηση υλικού βιβλιοθηκών. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
  • Κωνσταντίνου, Ι (1988). Το χειρόγραφο, το βιβλίο, τα ιστορικά αρχεία. Τεχνολογία υλικών, πρόληψη φθορών, συντήρηση. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας.
  • Σκεπαστιανού, Μ (1998). Διατήρηση τεκμηρίων βιβλιοθηκών και αρχείων. Θεσσαλονίκη: Τυποφιλία.
  • Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (1999). Κτήρια Αρχείων. Βασικές Αρχές Σχεδιασμού. Αθήνα: ΥΠΕΠΘ.
  • Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2000). Διατήρηση και συντήρηση των βιβλιακών και αρχειακών συλλογών. Ναύπακτος: Παπαχαραλάμπειος Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου.
  • Χατζηγεωργίου, Β (1995). Οδηγός προληπτικής συντήρησης φωτογραφικών αρχείων και συλλογών. Αθήνα: Εταιρεία Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου.
  • Γανιάρη, Φ (1987). Η τεχική της βιβλιοδεσίας τέχνης. Αθήνα: ΕΟΜΜΕΧ.
  • Ζερβός, Σ (2000). Διερεύνηση κριτηρίων και μεθόδων αποτίμησης καταλληλότητας υλικών και επεμβάσεων συντήρησης χαρτιού / αρχείων σε σχέση με τον σχεδιασμό των συνθηκών του περιβάλλοντος χώρου (Εφαρμογή στο ιστορικό αρχείο του ΚΚΕ). Μεταπτυχιακή εργασία. ΔΠΜΣ Προστασία Μνημείων. Αθήνα, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. [pdf]
  • Ζερβός, Σ (2004). Κριτήρια και μεθοδολογία αποτίμησης καταλληλότητας επεμβάσεων συντήρησης χαρτιού. Διδακτορική διατριβή. ΔΠΜΣ Προστασία Μνημείων. Αθήνα, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. [pdf]
  • Hunter, D (1974). Papermaking, the history and technique of an ancient craft. New York: Dover Publications, Inc.
  • Johnson, WA (1988). Book repair and conservation. London: Thames and Hudson.
  • Northeast Document Conservation Center (NEDCC). Preservation of Library and Archival Materials: Preservation Leaflets
  • Humphrey, S.D. (1858): American handbook of Daguerreotype. New York, S.D. Humphrey (διαθέσιμο από το Project Gutenberg: amdag10 - dang.txt)
  • Harmant, P.G. (1958): From Camera to Cinemascope. France Actuelle, vol. VII, No 6, March 15, 1958. [HTML]
  • Clark , S., Frey, F. (2003): Care of photographs. SEPIA (Safeguarding European Photographic Images for Access) project. European Commission on Preservation and Access (Οδηγός πλήρους κειμένου για τη διατήρηση φωτογραφιών) [pdf] 
  • Hess, R. L. (2008): Tape Degradation Factors and Challenges in Predicting Tape Life. ARSC Journal 39:2. [pdf]
  • Βιβλιογραφία και χρήσιμο εκπαιδευτικό υλικό υπάρχει και στη σελίδα των συνδέσεων του μαθήματος